Profesjonalny psycholog z Lublina. Sprawdzona pomoc psychologiczna w Lublinie.

UTRZYMYWANIE SYSTEMU STRATYFIKACJI

Systemy stratyfikacji utrzymują się. Indyjski system kastowy przetrwał panowanie brytyjskie i istnieje nadal mimo oficjalnego zniesienia po uzyskaniu przez Indie niepodległości. System klasowy istniał w krajach socjalistycznych, mimo że oficjalna ideologia twierdziła co innego. Trwałość systemów stratyfikacji jest wynikiem wpływu instytucji i procesów społecznych.

Kilka instytucji społecznych służy wspieraniu istniejącego systemu stratyfikacji. W istocie instytucje te legitymizują dominację konkretnych grup. Stratyfikacja wiąże się z nierówną dystrybucją dóbr społecznych: najczęściej dotyczy to dóbr ekonomicznych i usług. W wielu społeczeństwach pewne formy pieniądza są środkiem wymiany pozwalającym ludziom nabywać niezbędne dobra i usługi. Zróżnicowany rozdział tych dóbr zarówno określa stra- tyfikację społeczną, jak i przyczynia się do niej. Kiedy nierówno rozdzielone dobra ekonomiczne przekazuje się kolejnym pokoleniom, jak jest najczęściej, utrzymuje się istniejący system stratyfikacji.

Mechanizmem, przez który zróżnicowany rozdział dóbr społecznych jest przekazywany następnym pokoleniom, jest najczęściej rodzina (patrz rozdz. 13). Większość ludzi zdaje sobie sprawę, że ktoś o nazwisku Rockefeller jest zapewne członkiem owej elitarnej rodziny i odziedziczył wiążącą się z tym nazwiskiem pewną część dóbr ekonomicznych, wpływów politycznych i prestiżu. Rodziny, szczególnie te, które posiadają znaczne dobra, przekazują je kolejnym pokoleniom.

Mniej oczywistą formą utrzymywania istniejącego systemu stratyfikacji jest proces socjalizacji obejmujący różne klasy społeczne. Każda klasa społeczna uczy swoje dzieci odmiennych sposobów myślenia i działania, przygotowuje je do innych poziomów i rodzajów wykształcenia, każe im wybierać inne prace i kariery. Kohn i jego współpracownicy (np. Kohn, 1969: Kohn i Schooler, 1983) twierdzą, że zróżnicowanie socjalizacyjne w klasie średniej i robotniczej prowadzi do kształtowania się różnych typów osobowości, które związane są z wyznaczanymi przez klasę zawodami. Rodziny przekazują zatem swoją pozycję klasową bezpośrednio – przez dziedziczenie majątku i dóbr – oraz pośrednio – przez działania socjalizacyjne.

Socjalizacja prowadzi również do rozwoju takich wartości i przekonań, które wspomagają istniejący system stratyfikacji. Owa „ideologia” jest potężnym narzędziem w utrzymywaniu systemu.

Jak już wspomnieliśmy przy omawianiu indyjskiego systemu kastowego, stratyfikacji często towarzyszy zbiór przekonań religijnych lub ideologicznych, które usprawiedliwiają i wspierają system. W przeszłości w Europie Zachodniej, monarchowie feudalni umacniali swoją władzę, twierdząc, że otrzymali ją z „boskiego nadania króla”. Było to przekonanie, że król (i monarchistyczny system stratyfikacji) został stworzony i pobłogosławiony przez Boga. System kastowy opiera się na przekonaniu o wewnętrznej niższości moralnej kast niższych. W nowoczesnych społeczeństwach przemysłowych ideologia koncentruje się na zasługach jednostki, na ciężkiej pracy, wielkich zdolnościach i na równości szans.

Przekonania ideologiczne utrzymują system stratyfikacji. Szczególnie w nowoczesnych społeczeństwach przemysłowych przekonania te odwracają uwagę od kulturowych i strukturalnych czynników stratyfikacji, wyjaśniając ją za pomocą indywidualnych cech jednostek. Zgodnie z tym punktem widzenia ludzie zajmujący wysoką pozycję zawdzięczają ją własnym wysiłkom i zdolnościom: ludzie, którym powodzi się gorzej, mogą o to obwiniać wyłącznie siebie.

Państwo także pomaga utrzymywać istniejący system stratyfikacji. Czyni to sprawując kontrolę nad systemem prawnym, który zapewnia przekazywanie i stosowanie praw wspierających istniejący system nierównego rozdziału dóbr. Na przykład: prawo może być stosowane w celu zachęcania lub zniechęcania jednostek i rodzin do przekazywania znacznych ilości odziedziczonych dóbr kolejnym pokoleniom: prawo może także tego wymagać lub zabraniać. Ogólnie rzecz biorąc, odpowiednie prawa tworzone są przez tych, którzy mają najwięcej korzyści z istniejącego systemu klasowego i którym, w związku z tym, nie zależy na zmianie sytuacji.

Państwo ma także monopol na władzę i środki przymusu, które mogą być użyte do utrzymania istniejącego systemu stratyfikacji. Utrzymywanie apartheidu w Afryce Południowej stanowi doskonały przykład sposobu, w jaki państwo używa środków przymusu – wojska i policji – by zachować istniejący porządek kastowy.

Stosowanie systemu prawnego często idzie w parze z użyciem środków przymusu – rzeczywistym czy tylko potencjalnym, co ma na celu utrzymanie status quo, czyli istniejącego systemu. Jednak w dużych i złożonych społeczeństwach władza może być tak rozłożona, że umożliwia to dokonywanie pewnych zmian (patrz rozdz. 16). Strukturalnemu wsparciu istniejącego systemu stratyfikacji często towarzyszą społeczne procesy selekcji.

Podobne Artykuły

Zostaw odpowiedź

Twoj adres e-mail nie bedzie opublikowany.