Profesjonalny psycholog z Lublina. Sprawdzona pomoc psychologiczna w Lublinie.

Twardowskiego nauka o akcie, treści i przedmiocie przedstawień

W rozprawie tej Twardowski często powołuje się na autorów, u których spotyka interpretacje wyjaśnianych przez siebie pojęć: obok klasycznych już w czasach Twardowskiego ujęć Brentany interesuje go interpretacja dokonana przez autorów współczesnych, Höflera i Meinonga. Korzysta też ze sformułowań Zimmermanna. Rozróżnienie pojęciowe wprowadzone przez Twardowskiego jest jednak na tyle różne od dotychczas istniejących, że można mówić o istotnej nowości jego koncepcji w stosunku do poglądów wcześniejszych. Pewni autorzy 2 starający się pokazać, w czym leży główna zasługa i znaczenie rozprawy Twardowskiego, nie doceniają nowości wprowadzonego rozróżnienia pojęciowego aktu, treści i przedmiotu przedstawień twierdząc, że znany był on wcześniej. Aczkolwiek terminy używane przez Twardowskiego istotnie znane były zasadniczo przed napisaniem rozprawy Zur Lehre …, to jednak bądź to rozumiano przez nie inne pojęcia, bądź wystarczająco ich od siebie nie odróżniano, tak np. ma się rzecz z pojęciami treści i przedmiotu przedstawienia u Brentany. W związku z tym wydaje się, że można mówić o nowym postawieniu zagadnienia przez Twardowskiego. Zasługa jego polegałaby także na wydobyciu znaczenia aktu, treści i przedmiotu sądów.

Za pomocą wprowadzonego przez siebie rozróżnienia rozwiązuje Twardowski szereg ważnych zagadnień filozoficznych, mianowicie zagadnienie ogólnej koncepcji przedmiotu, problem istnienia przedmiotów przedstawień ogólnych i stosunek treści przedstawienia do odpowiadającego jej przedmiotu. Rozwiązanie dwóch pierwszych zagadnień stanowić będzie punkt wyjścia teorii przedmiotów ogólnych Husserla i jego koncepcji przedmiotu znanej jako nauka o całościach i częściach (por. rozprawa III drugiego tomu Badań logicznych) oraz źródło meinongowskiej „Gegenstands- theorie”.

Twardowskiego nauka o akcie, treści i przedmiocie przedstawień cz. II

Rozróżnienie terminologiczne aktu, treści i przedmiotu przeżyć stanowi podstawę opracowania teoretycznego wszystkich rodzajów przeżyć psychicznych, mianowicie przedstawień, na które składają się wyobrażenia i pojęcia oraz sądów i przeżyć emocjonal- no-wolitywnych.

Wyniki osiągnięte przez Twardowskiego w rozprawie Zur Lehre … są dla niego punktem wyjścia do dalszych badań. I tak stosunek aktu do treści przedstawienia zostanie określony w pracy O czynnościach i wytworach jako stosunek czynności psychicznej do wytworu tej czynności. W rozprawie tej podejmuje autor próbę oczyszczenia swej koncepcji znaczenia z naleciałości psychologistycznych. Rozwinięta też zastanie ‚koncepcja sądu (w pracy Wyobrażenia i pojęcia z r. 1897) w kierunku sądów przedstawionych odgrywających istotną rolę także w ujęciu istoty pojęć. Wydaje się więc, że rozprawa Zur Lehre … zawiera już w zarodku większość zagadnień, nad którymi pracował Twardowski w następnych latach, większości ostatecznych rozstrzygnięć należy właśnie w niej szukać. Istnieją też zagadnienia, które zapoczątkowane w pierwszej rozprawie, zostały w późniejszych latach przez Twardowskiego ‚poniechane. Należy do nich m. in. tak istotne zagadnienie przedmiotów przedstawień ogólnych oraz problemy związane z ogólną teorią przedmiotu.

W niniejszej części pracy zajmiemy się odtworzeniem nauki Twardowskiego o akcie, treści i przedmiocie przedstawienia. W rozdziale pierwszym zajmiemy się sensem zaproponowanego przez Twardowskiego odróżnienia, przedstawieniem jego koncepcji treści aktu psychicznego i różnych jej interpretacji oraz argumentami za różnością treści i przedmiotu przedstawienia. W roździale drugim zajmiemy się teorią przedmiotu w ujęciu Twardowskiego. Wprawdzie mamy tu do czynienia z zagadnieniem ontologicznym, to jednak wrażnym dla epistemologii: przedmiot zostaje bowiem określony tu jako coś, co wchodzi w relację ze świadomością, acżkolwiek może też istnieć niezależnie od niej. Przedmiot, bez względu na to, czy istnieje czy nie istnieje, jest czymś dla świadomości: chociaż więc można go badać także niezależnie od świadomości, to jednak właśnie rozróżnienie epistemo- logiczne doprowadziło do postawienia zagadnienia ogólnej natury przedmiotu. Wreszcie treść przedstawienia także jest swoistym przedmiotem, znając więc koncepcję przedmiotu i dysponując rozróżnieniami jej właściwymi, będziemy w stattie zdać spfawf ze Stosunku, jaki zachodzi między treścią a przedmiotem przedstawień: pozwoliłoby to nam w dalszym ciągu na ujęcie istoty relacji poznawczej zachodzącej między treścią poznania a jego przedmiotem.

Twardowskiego nauka o akcie, treści i przedmiocie przedstawień cz. III

Rozważania natury historycznej i porównawczej w rozdz. V przeprowadzone zostaną obok rozważań merytorycznych: wydaje się, że wymaga tego kontrowersyjność badanej problematyki. Zagadnienia opracowane szczegółowo w niniejszej części pokrywają się częściowo z przedstawieniem ich w części pierwszej. Tam jednak mają postać tylko szkicu, służą wyznaczeniu ontycznej podstawy dociekań, którą stanowi sfera przeżyć psychicznych. Tu natomiast akt psychiczny zostaje poddany analizie ze względu na swoje części składowe, tj. element aktowy, treść i odnoszenie się do przedmiotu. Analizy te stanowią podstawę dla części trzeciej, w której zostaną omówione poszczególne rodzaje zjawisk psychicznych i ich wytworów.

W myśli wyżej przytoczonej Twardowski – za Brentaną – nazywa przedmiot zjawisk psychicznych immanenfcnym: to, co przedstawione czy osądzone jest czymś istniejącym w Obrębie immanentnej sfery podmiotu. Brentano nie zdawał sobie jasno sprawy z różności tego, co Twardowski w tej samej rozprawie, z której (pochodzi powyższy cytat, nazwie treścią i przedmiotem aktu. Mówiąc o przedmiocie immanentnym Twardowski idzie trepem słów Brentany stawiającego w jednym niejako rzędzie „skierowanie ku przedmiotowi” i „odnoszenie się do pewnej treści”2. Przedmiot w każdym razie nazywa się tu immanentnym – powstaje więc pytanie, który z członów stosunku intencjonalnego, treść czy przedmiot, ma Brentano na myśli: czy idzie mu o to, co istnieje w obrębie umysłu, czy też o przedmiot wobec umysłu transcendentny.

Podobne Artykuły

Zostaw odpowiedź

Twoj adres e-mail nie bedzie opublikowany.