Profesjonalny psycholog z Lublina. Sprawdzona pomoc psychologiczna w Lublinie.

ROZWÓJ MYŚLENIA CZ. II

Na związek myślenia z działani em zwracają uwagę psychologowie radzieccy. Podjęli oni wiele badań eksperymentalnych w celu weryfikacji tezy o stopniowym wyodrębnianiu się myślenia w ontogene- zie — z czynności praktycznych, wykonywanych przez dziecko na przedmiotach. P. J. Galpierin44 wyróżnił dwa rodzaje działań przedmiotowych: ręczne i narzędziowe. Przy pierwszych przedmiot jest jakby przedłużeniem ręki, przy’drugich’—ręka dostosowuje się do własności przedmiotu. Umiejętność działania za pomocą narzędzi kształtuje się do-, piero w wieku przedszkolnym. Następuje wówczas „intelektuałizaćja” operacji narzędziowych: ich wyodrębnienie, a zarazem uogólnienie, co pozwala dziecku utrwalić skuteczne sposoby działania.

Galpierin przeprowadził z dziećmi w wieku od 2 do 7 lat eksperymenty dotyczące rozwoju czynności narzędziowych. Dzieci miały wyjąć za pomocą specjalnej łopatki, zgiętej pod kątem prostym, szereg zabawek ze skrzyneczki. Autor wyróżnił cztery stadia tych czynności: 1) w stadium prób ukierunkowanych dziecko usiłuje wydobyć jedną, upatrzoną zabawkę i powtarza z niewielkimi wariantami ten sam sposób manipulowania narzędziem, przeważnie mało skuteczny 2) dziecko wykorzystuje przypadkowo powstałe, dogodne położenie narzędzia, jego ruchy są mniej chaotyczne, ostrożne 3) dziecko próbuje aktywnie doprowadzić narzędzie do korzystnego położenia, wyodrębnia sposoby działania, które okazały się efektywne, wykorzystuje więc uprzednie doświadczenie 4) jest to stadium „obiektywnej regulacji”, w którym dziecko utrwala nawyki ruchowe, używając już tylko tych sposobów posługiwania się narzędziem, które prowadzą skutecznie do celu.

Eksperymenty z przeuwaniem się procesów myślenia na płaszyznę werbalną

Z chwilą, gdy dziecko potrafi wykonywać te same czynności w rozmaitych warunkach i na różnych przedmiotach, działanie wyodrębnia się od przedmiotu jako takiego i przybiera charakter uogólniony. W wieku przedszkolnym zmniejsza się właśnie zależność myślenia od bezpośredniej sytuacji, a-więc od czynników zewnętrznych.’Od oglądowo-ruchowego i sytuacyjnego myślenia dziecko w tym okresie przechodzi do myślenia oglądowo-obrazowego, opartego na wyobrażeniach. Dzięki mowie i jej funkcji regulacyjnej może rozwijać wewnętrzny plan działania, Włączenie mowy do procesów poznawczych sprzyja procesowi interioryzacji, który polega właśnie na przekształceniu czynności pierwotnie zewnętrznych w wewnętrzne procesy podmiotu45. L. S. Wygotski wiąże interioryzację, owo „przeniesienie zachowania się do wewnątrz”, z teorią rozwoju społeczno-kulturowego, w myśl której wszystkie wyższe funkcje psychiczne są najpierw funkcjami społecznymi, zanim staną się wewnętrznymi indywidualnymi procesami. Mowa jest początkowo systemem znaków, służących porozumieniu się dorosłego z dzieckiem, a dopiero wtórnie, poprzez pojmowanie znaczeń słów przez samo dziecko, staje się jego osobistą czynnością, najpierw zewnętrzną, a potem wewnętrzną, mową- .-myśleniem (Wygotski, 1971, s. 118-158). P. J. Galpierin48 rozwinął właśnie te idee Wygotskiego, podkreślając rolę składnika ruchowego i manipulacji w rozwoju dziecka. Etap czynności motorycznych poprzedza zawsze, zdaniem tego autora, zinterioryzowane działania umysłowe, wykonywane „w głowie”, tj. w mowie wewnętrznej.

Interesujące eksperymenty, dotyczące-przesuwania się procesów myślenia na płaszczyznę werbalną, przeprowadzono pod kierunkiem A. Y. Zaporożca i D. B. E1 k o n i n a (1964). Jeden z takich eksperymentów, wykonanych przez G. I. Mińską, obejmował trzy serie zadań wymagających wykrycia prostych związków mechanicznych, przy czym dzieci mogły bądź to manipulować odpowiednio skonstruowanym przyrządem, bądź też miały do dyspozycji rysunkowy schemat- zadania, w trzecim przypadku zaś wyjaśniano im warunki zadania Słownie. Tabela 37 ukazuje liczbę poprawnych rozwiązań’ w poszczególnych grupach wieku w zależności od rodzaju instrukcji.

Podobne Artykuły

Zostaw odpowiedź

Twoj adres e-mail nie bedzie opublikowany.