Profesjonalny psycholog z Lublina. Sprawdzona pomoc psychologiczna w Lublinie.

Produktywny styl indywidualny

Formowanie indywidualnych sposobów i metod realizacji zadania, charakteryzujących zdolności, możliwe jest tylko przy wystąpieniu określonego, pozytywnego stosunku do działalności.

Produktywny styl indywidualny możną było zaobserwować tylko u przodujących robotników i robotnic, celujących uczniów, sportowców wykazujących aktywne zainteresowania sportowe. Tylko przy wystąpieniu takiego silnego pozytywnego stosunku człowiek aktywnie szuka tych metod i sposobów pracy, które najbardziej odpowiadają występującym u niego właściwościom procesów psychicznych i dają najbardziej wydajny rezultat. Tak więc jakości procesów psychicznych same w sobie nie charakteryzują jeszcze zdolności. Stanowią one jedynie niezbędny psychologiczny grunt, na którym pr:zy wystąpieniu pozytywnego ustosunkowania mogą się ukształtować zdolności. Ale ustosunkowanie do pracy, nauki, sportu stanowi społeczne właściwości osobowości.

Dlatego też sprzeczności istnieją nie między indywidualnymi zdolnościami jako właściwościami osobowości a społecznymi usto- sunkowaniami, lecz między społecznymi ustosunkowaniami a właściwościami osobniczymi. I tutaj należy powtórzyć to, co powiedziano wcześniej o indywidualnych cechach charakteru. Samo kształtowanie się zdolności stanowi środek przezwyciężenia sprzeczności między właściwościami osobniczymi a społecznymi ustosunkowaniami osobowości. Jednym z przejawów takiego sposobu przezwyciężania tych sprzeczności jest formowanie indywidualnego stylu działania.

W następstwie tego również w zdolnościach, podobnie jak we właściwościach osobowości, to, co indywidualne, nie powinno pozostawać w antagonistyeznej sprzeczności ze społecznymi ustosunkowaniami jednostki, lecz odwrotnie, może być przez nie uwarunkowane3.

Sprzeczność społecznych ustosunkowań jednostki i właściwości osobniczych

Równocześnie należy mieć na uwadze fakt, że między społecznymi ustosunkowaniami a cechami procesów psychicznych na określonych etapach rozwoju i w określonych sytuacjach może także istnieć antagonistyczne przeciwieństwo. Na przykład, przy bardzo pozytywnym stosunku do pracy człowiek może nie mieć cech psychicznych ważnych i koniecznych dla wykonywania danego zawodu. Jednak i w takich wypadkach właściwości procesów psychicznych występują nie jako właściwości osobowości, a jako właściwości osobnicze.

Sprzeczność tego rodzaju – to nie sprzeczność między tym, co społeczne i indywidualne w osobowości, a sprzeczność ustosunkowań osobowości i właściwości osobniczych.

Sprzeczność społecznych ustosunkowań jednostki i właściwości osobniczych stanowi jedną z przewodnich zasad badania prawidłowości struktury i rozwoju osobowości. Zadaniem badania psychologicznego jest, po pierwsze, prześledzenie, jak w rezultacie takich sprzeczności kształtują się indywidualne właściwości charakteru i zdolności, po drugie, jak społeczne ustosunkowania indywidualizują się w konkretnych, specyficznych motywach.

Jest zrozumiałe, że ogólne, społeczne ukierunkowanie osobowości, uwarunkowane całym systemem motywów w ogóle, nie zależy od właściwości osobniczych, ponieważ jest ono wyznaczone obiektywnymi warunkami społecznymi – całokształtem społecznych ustosunkowań.

Komunistyczny lub indywidualistyczny stosunek do pracy, ludzi, grupy, nie zależy ani od właściwości temperamentu, ani od indywidualnych właściwości procesów intelektualnych, emocjonalnych czy wolicj onalnych. Jednakże wchodzące w system poszczególne motywy w istotny sposób zależą od właściwości osobniczych. I tak społeczny, komunistyczny stosunek do pracy może ulegać indywidualizacji w postaci różnych zainteresowań zawodowych, różnej atrakcyjności poszczególnych aspektów pracy, a nawet jej oddzielnych operacji. Szczególnie wyraźnie daje się zaobserwować zależność zainteresowań od właściwości osobniczych.

Wzajemny związek społecznych ustosunkowań i właściwości osobniczych

Wzajemny związek tego, co w osobowości społeczne i indywidualne, ma istotne znaczenie także dla rozumienia wzajemnego związku różnych aspektów w psychologicznej charakterystyce osobowości – nastawień, charakteru i zdolności.

Nie należy charakteryzować i opisywać osobowości, wyjaśniać jej genezy i rozwoju czy szukać prawidłowości struktury, rozpatrując każdą stronę osobowości oddzielnie – ukierunkowanie, charakter, zdolności – nie uwzględniając roli i znaczenia dwóch pozostałych. I tak ukierunkowanie osobowości rozpatrywane oddzielnie przeobraża się w czysto ideologiczną kategorię, charakter i zdolności rozpatrywane niezależnie od ukierunkowania osobowości stają się rejestrem właściwości osobniczych, całkiem niezależnym od społecznych ustosunkowań osobowości i jej ukierunkowania, tj. przestają w ogóle być’ właściwościami osobowości.

Wzajemny związek społecznych ustosunkowań i właściwości osobniczych, będący podstawowym, centralnym problemem psychologii osobowości, sam z kolei stanowi, tylko pewną stronę innego ważnego problemu.

Ustosunkowania społeczne – podobnie jak w ogóle wszelkie ustosunkowania – charakteryzowane są przez to, do czego człowiek dąży. Zaś właściwości osobnicze określają możliwości realizacji tych dążeń. W ten sposób w ostatecznym rozrachunku problem znowu sprowadza się do pytania o wzajemne związki dążeń i możliwości człowieka. Dzięki sprzeczności społecznych dążeń i indywidualnych możliwości tworzą się takie indywidualne właściwości charakteru i zdolności, za pomocą których człowiek jest w stanie realizować swoje społeczne dążenia.

Wzajemny związek społecznych ustosunkowań i właściwości osobniczych cz. II

Z drugiej strony same społeczne dążenia indywidualizują się i konkretyzują w takich motywach, które człowiek jest w stanie realizować przy posiadanych możliwościach. Wszystko to, co zostało przedstawione powyżej, można uogólnić w następujących twierdzeniach:

– Indywidualne właściwości temperamentu i indywidualne właściwości procesów psychicznych są względnie niezależne od społecznych ustosunkowań osobowości. Nie charakteryzują one osobowości, lecz zalicza się je do psychicznych właściwości osobniczych.

– Indywidualność osobowości wyraża się przez indywidualne motywy działań oraz indywidualne, specyficzne właściwości charakteru i zdolności. Wszystko to, co jest w osobowości indywidualne, powstając na gruncie psychicznych właściwości osobniczych, kształtuje się w zależności od określonych, społecznych ustosunkowań jednostki. Dlatego wszystko, co indywidualne, odpowiada określonym ustosunkowaniom społecznym.

– To, co indywidualne, i to, co społeczne, stanowi nie różne grupy właściwości osobowości, lecz różne strony w jej charakterystyce.

– Antagonizm między tym, co indywidualne, i tym, co społeczne w osobowości, istnieje tylko wtedy i w takim stopniu, w jakim istnieją u jednej i tej samej jednostki przeciwstawne względem siebie społeczne ustosunkowania. Z tych ogólnych twierdzeń wynika szereg następstw.

Tego, co indywidualne, i tego, co społeczne, nie należy rozpatrywać jako dwóch różnych zespołów objawów lub czynników osobowości. Czynnika społecznego w osobowości nie należy rozpatrywać jako szczególnej „zbiorowej” właściwości, stanowiącej specyficzny przedmiot psychologii społecznej. Również przedmiotem psychologii osobowości nie może być tylko indywidualność jednostki.

Podobne Artykuły

Zostaw odpowiedź

Twoj adres e-mail nie bedzie opublikowany.