Profesjonalny psycholog z Lublina. Sprawdzona pomoc psychologiczna w Lublinie.

H.J. Eysenck i jego koncepcja

Niektóre aspekty pracy naukowej tego energicznego i płodnego psychologa brytyjskiego zostaną omówione w rozdziale poświęconym teoriom S – R. Tutaj przedstawimy tylko zaproponowane przez niego czynniki osobowościowe. Eysenck rozpatruje osobowość jako zorganizowaną w pewną hierarchię. Na poziomie najwyższym mamy do czynienia z ogólnymi wymiarami, czyli typami (types). Na następnym poziome znajdują się cechy (traits) – tu przypuszczalnie należałyby cattellowskie cechy źródłowe. Niżej znajduje się poziom reakcji nawykowych (habitual responses), a na samym dole hierarchii – reakcje specyficzne (specific responses), to znaczy zachowanie obserwowane rzeczywiście. Na poziomie typów Eysenck analizuje osobowość w kategoriach trzech ogólnych wymiarów: neurotyczności, ekstrawersji – introwersji i psychotyczności, przy czym najwięcej badań empirycznych poświęcił pierwszym dwom czynnikom. Jak pamiętamy, Cattell dla swych danych pochodzących z kwestionariuszy i ocen uzyskał czynniki drugiego rzędu, które uznał za odpowiadające z grubsza dwom głównym eysenckowskim wymiarom osobowości. Eysenck podziela ten pogląd, lecz uważa, że stosowany przez niego poziom analizy ma większe znaczenie teoretyczne i jest bardziej rzetelny z empirycznego punktu widzenia (Eysenck, 1953). Eysenck, podobnie jak Cattell, przy badaniu czynników osobowości posługiwał się ocenami, kwestionariuszami, testami sytuacyjnymi i miarami fizjologicznymi. Interesował się on także wpływem dziedziczności na osobowość (znów przypominając pod tym względem Cattella) i przeprowadził w tej dziedzinie badania dotyczące zarówno neurotyczności (Eysenck i Prell, 1951), jak i ekstrawersji – in- trowersji (Eysenck, 1956).

Ważną innowacją metodologiczną wprowadzoną przez Eysencka do analizy czynnikowej jest technika analizy kryterialnej (criterion analysis), w której dany czynnik dostosowuje się w taki sposób, by zapewnić maksymalne wyodrębnienie odpowiedniej grupy kryterialnej. Tak więc określając czynnik neurotyczności, Eysenck dopasował ten czynnik tak, by jak najwyraźniej odróżniał on grupę neurotycznych żołnierzy od grupy żołnierzy nie wykazujących nerwicy (Eysenck, 1952).

W jednej z późniejszych prac Eysenck, wiążąc czynniki osobowościowe z pewnymi podstawowymi procesami uczenia się, stworzył nowy zakres możliwości badawczych (zob. rozdz. 15). Stosowanie analizy czynnikowej w ramach określonej koncepcji teoretycznej należy uznać za główną cechę przyjętego przez Eysencka sposobu podejścia (Eysenck i Eysenck, 1968).

Podobne Artykuły

Zostaw odpowiedź

Twoj adres e-mail nie bedzie opublikowany.